Werkelijkheid & foto’s

In Professionele Fotografie (nr. 6-2015) stond een boeiend artikel over de werkelijkheid in relatie tot foto’s. Het artikel draagt de alleszeggende titel: de foto als visuele mythologie. In dit artikel wordt gesteld dat de werkelijkheid beïnvloedbaar is door fotografie. Lijkt een 100% fit in de huidige maakbare maatschappij. Een nieuw inzicht? Nee, want wij weten al jaren dat het meer of minder gebruik van Photoshop niet meer weg te denken is uit de wereld der fotografie. Door deze invloed verworden foto’s tot verschijningsvormen van de culturele opvattingen van een samenleving. In ons Westerse denkbeeld heeft dit het beeld over de vrouw sterk beïnvloed. De vrouwen die staan afgebeeld in de glossy magazines zijn niet de dames die we tegenkomen op straat. Dit als voorbeeld dat vaak op foto’s een ideaalbeeld te zien is in plaats van de werkelijkheid. Hoewel veel mensen tegenwoordig zich bewust zijn van het niet correcte waarheidsbeeld van een foto, lijkt dit wel te worden geprevaleerd boven het realiteitsbeeld. Lang heb ik gedacht dat dit fenomeen aan journalistieke foto’s voorbij zou gaan. Maar sinds enkele jaren worden ook meer en meer foto’s, zelfs die meedingen naar de prijzen van de jaarlijkse World Press Photo, helaas gemanipuleerd.

Bruid als romantische (on)werkelijkheid

Nu we geconstateerd hebben dat fotografie meer en meer een deconstructieve verschijningsvorm is van de werkelijkheid, moeten we ook naar de fotograaf zelf kijken. Hij/zij is immers de schepper van de foto. In het voornoemd artikel roept de auteur de autonoom werkende fotograaf op om de authenticiteit van de werkelijkheid staande te houden. Autonome fotografen zijn immers aan niets en niemand verbonden of iets verplicht en kunnen zij de commerciële wenselijkheid van een gemanipuleerde realiteit negeren. Toch kan het zo zijn dat wij mensen, wellicht van nature, aanleg hebben op zoek te zijn naar een verheven ideaalbeeld. Zo kon ik enige tijd, nabij de Eiffeltoren, een fotograaf gadeslaan die bezig was met een huwelijksreportage. De nors kijkende bruid kon prachtig en charmant op commando van de fotograaf glimlachen. Zodra zij enkele tientallen meters te voet moest afleggen naar een iets betere locatie, trok zij geagiteerd haar hoge hakken uit om zich vervolgens chagrijnig te verplaatsen. De bruidegom deed geduldig mee, soms meewarig zijn hoofd schuddend. Ik voelde een scheut van medelijden met hem, vanwege wat hem de komende tijd te wachten zou staan met deze bruid. De fotograaf deed geduldig wat hij moest doen. Hij werd geholpen door een jonge assistente die keurig op tijd de juiste camera aangaf en de bruid hielp met dragen van haar tas en sluier.

Schone Parijse verlegenheid

Na enige tijd spoedde de bruid zich met haar gevolg in haar kielzog, inclusief fotograaf, naar de Eiffeltoren. Zoals u wellicht weet, is het vaak extreem druk onder deze torenhoge stalen gigant. Het bruidspaar baande zich een weg tussen de toeristen. Op enige moment moesten ook daar enkele foto’s worden gemaakt. Dit had een magnetisch effect op de aanwezige toeristen. Waren de camera’s, mobieltjes en tablets eerst op zichzelf en de Eiffeltoren gericht, nu trok het bruidspaar alle aandacht. Dit was het moment dat mevrouw de bruid zich wentelde in alle aandacht en zich ontpopte alles vriendelijke en charmante diva. Zij stond in de schijnwerpers en de toeristen schenen hun licht over haar. Een meter of tien van haar vandaan stond de assistente van de fotograaf. Te wachten. Verlegen. Schuchter zelfs. De sluier van de bruid had zij voor het gemak even bij haar zelf ingedaan. Dit was voor mij de werkelijkheid. Niet de in het oog springende bruid in vol ornaat, maar dit bescheiden meisje dat geduldig wachtte. Ik ging pal voor haar staan om haar te fotograferen. Haar verlegenheid nam nog groteskere vormen aan, maar zij lachte voluit. Daar stond zij. Pal voor mij met haar natuurlijke charme, wars van alle aandacht. Schuchter lachend en kijkend over het montuur van haar bril heen. Ruim vijftien minuten later kwamen we elkaar wederom tegen. Opnieuw wierp zij haar verlegen lach in mijn richting en groetend vervolgden wij onze weg. Hier kan geen superslank glossy model tegenop. Niets geen visuele mythologie, maar de echte realiteit in haar volle charme zoals de realiteit behoort te zijn; niet gemanipuleerd, ook niet op foto’s.