De Netflix-on demand-generatie

Heerlijk, die stilte. Alleen schuifelende voeten, nauwelijks hoorbaar. Mensen fluisteren elkaar hoe mooi zij een kunstwerk vinden. Lezen in een catalogus begeleidende informatie. Nemen ietwat afstand tot het kunstwerk. Kijken opnieuw in verwondering. Vervolgens vervolgen zij hun weg. Op naar het volgende kunstwerk, waar het patroon zich herhaalt.
Zo ken ik de enthousiaste museumbezoeker. Maar tijden veranderen, zo ook de museumbezoeker. Men geniet nog steeds van kunst, maar dan anders. Moderner en, naar ik aanneem, wanneer het hun uitkomt. De Netflix-on demand-generatie. 

We bekijken steeds meer wanneer het ons uitkomt. Het acht uur journaal wordt bekeken wanneer we daar tijd voor hebben. Voor primetime geprogrammeerde films geldt hetzelfde. De ochtend- en avondcourant zijn voor velen vervangen door online ‘nieuws-koppen-snellen’, uitsluitend wanneer het schikt of even snel tussendoor. Dus waarom zou dit niet opgaan voor een ouderwets educatief museumbezoek?  

De ambivalente moderne museumbezoeker

Musea hebben vaak schitterende apps voor de mobiele telefoon en zeer uitgebreide websites. Dergelijke informatiebronnen zijn letterlijk een bron aan informatie. Zowel visueel als tekstueel. En, niet geheel onbelangrijk, toegankelijk wanneer men wil. Ofwel: twenty-four-seven. Hulde aan het internet als immer toegankelijke bron der informatie. Nog een voordeel is dat dergelijke bronnen enthousiasmerende visitekaartjes zijn van de betreffende instelling. Ofwel, de kijker wordt getrakteerd op de hoogtepunten van de collectie en de nieuwe aanwinsten.
Waarom is de moderne museumbezoeker dan ambivalent, zult u zich misschien afvragen? Nou, omdat eigenlijk een bezoek aan het museum overbodig geworden is. Als je kunst online of middels een mobiele app kunt bekijken, waarom dan naar een museum gaan? Hierop past maar een antwoord, namelijk om er fysiek en daadwerkelijk geweest te zijn! En dat bewijzen we met het maken van talloze selfies.

I was here, watch my selfie

Een bezoek aan het immer prachtige en imposante Rijksmuseum te Amsterdam toonde veel selfie-makende mensen. Tijdens het museumbezoek is de mobiele telefoon een onontbeerlijk instrument geworden. Ieder significant kunstwerk wordt mobiel vereeuwigd. Al dan niet met de maker zelf in beeld. Even stilstaan om het kunstwerk aandachtig te bekijken is er niet meer bij. Foto en hup door naar het volgende schilderij. Zelf heb ik vele minuten voor Rembrandts Nachtwacht gestaan. Majestueus en imposant. Om mij heen verdrongen mensen zich om de Nachtwacht mobiel te fotograferen. Richten, focussen en klik.

Rembrandt van Rijn’s iconische Nachtwacht

Excuse me, may I take a photo?

Ambivalent, toch? Staande voor wereldberoemde en imposante schilderijen en niet de tijd nemen om te kijken. Kom dan niet! Bekijk de Nachtwacht online! Niet goed voor de inkomsten van het museum. Wel goed voor de rust en de mensen die wel aanschouwend willen genieten. Mijn vrouw werd, staande voor de Nachtwacht die zij nog nooit in het eggie had gezien, op haar rug getikt. Het tikje werd gevolgd door de vraag: excuse me, may I take a photo? Waarop een klein Chinees vrouwtje behendig haar schouder als wig inzet om vrij zicht te krijgen op Rembrandts icoon. Zij richt vervolgens haar mobiele telefoon op de compagnie van kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh. Binnen enkele seconden is de foto gemaakt en baande de kleine mevrouw zich naar het volgende meesterwerk. Zal zij het schilderij überhaupt wel hebben gezien, behalve op haar mobiele display? Ik vraag het mij af.

De Chinese mevrouw was zeker niet de enige hoor. Zij was de spreekwoordelijke dertiende in een dozijn. Bij de Nachtwacht is het op de eerste rij een komen en gaan van haastige mobiel fotograferende bezoekers. Achteraf, in een meer rustige zone, staan enkele echt geïnteresseerden met een catalogus in de hand. Zij observeren en genieten oprecht van Rembrandts werk.

Een prangende vraag blijft door mijn hoofd stuiteren. Het antwoord moet ik u helaas schuldig blijven. Maar wellicht dat u het weet? Wat doen de mobiel fotograferende mensen met de enorme hoeveelheid gemaakte foto’s? Gaan ze deze in de bus bekijken? Swipen ze in hoog tempo van de ene foto naar de andere? Plaatsen ze hun mooiste creatie op social media onder de noemer ‘I was here’? Zij zullen ongetwijfeld (na)genieten van al het moois, maar dan wel anders.